Kısa cevap
Avukatlar ve kendi nam ve hesabına çalışan diğer meslek mensupları serbest meslek kazancı elde eder. Hasılat haddi olmaksızın her tahsilat için e-SMM düzenlenir, kazanç tahsil esasına göre serbest meslek kazanç defterine işlenir. Müvekkil şirket veya tüccarsa ödemeden %20 gelir vergisi keser; bu stopaj yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür. Hizmet bedeline genel oranda KDV eklenir. Avukatlık ortaklıklarında kazanç ortaklar adına serbest meslek kazancı olarak vergilendirilir.
Serbest meslek kazancında vergi hesabı basit görünür: tahsilat eksi gider. Uygulamada ise makbuzdaki brüt ve net tutar ayrımı, müvekkilden alınan masraf avansları, kurumsal müvekkillerin yaptığı stopaj ve ortaklık yapıları hata payını artırır. Bu sayfada avukatlar başta olmak üzere mimar, mühendis, çevirmen ve danışman gibi serbest meslek erbabının vergi düzenini anlatıyorum. Serbest meslek ile ticari kazanç arasındaki sınırı, e-SMM ve stopaj hesabını, hangi harcamaların gider yazılabileceğini ve avukatlık ortaklığının vergi karşısındaki durumunu ele alıyorum. Örnekler varsayımsaldır.
Serbest meslek kazancını ticari kazançtan ayıran nedir?
Serbest meslek faaliyetinde sermayeden çok kişinin bilgisi, ihtisası ve emeği öne çıkar; faaliyet ticari bir organizasyona dayanmaz. GİB rehberi avukat, doktor, mimar, mühendis, müşavir, danışman, yazar ve çevirmen gibi meslekleri örnek olarak sayar. Aynı kişi çok sayıda çalışanla, sermaye yoğun bir işletme kurarsa faaliyet ticari kazanç niteliği kazanabilir.
Kazanç tahsil esasına göre belirlenir. Müvekkilden vergi, harç, bilirkişi ve keşif gibi giderler için alınan ve tamamen bu amaçla harcanan tutarlar serbest meslek kazancı sayılmaz; ancak bu avansların ayrı izlenmesi ve harcama belgeleriyle eşleştirilmesi gerekir.
e-SMM'de brüt ücret, stopaj ve KDV nasıl hesaplanır?
Vergiden muaf olmayan tüm serbest meslek erbabı hasılat haddi olmaksızın e-SMM düzenler. Müvekkil gerçek kişi ve tüketiciyse stopaj yapılmaz; şirket, tüccar veya serbest meslek erbabıysa brüt ücret üzerinden %20 gelir vergisi kesintisi yapar (GVK m.94/2-b). KDV genel oranda hesaplanır; bazı alıcılara verilen hizmetlerde KDV tevkifatı da gündeme gelebilir.
Örneğin bir şirkete brüt 50.000 TL vekâlet ücreti için makbuz düzenlenirse: stopaj 10.000 TL, KDV %20 ile 10.000 TL olur. Şirketin avukata ödeyeceği tutar 50.000 − 10.000 + 10.000 = 50.000 TL'dir. Kesilen 10.000 TL avukat adına vergi dairesine ödenir ve yıllık beyannamede mahsup edilir.
Hangi büro giderleri indirilebilir?
Mesleki faaliyetle doğrudan ilgili ve belgeye dayanan giderler kazançtan düşülür. Büro kirası, aidat, elektrik ve internet, personel ücretleri ve primleri, meslek odası aidatı, mesleki yayın ve yazılım abonelikleri ile demirbaşların amortismanı bu kapsamdadır. Bağ-Kur primleri de gider olarak dikkate alınır.
Büro bir gerçek kişiden kiralanmışsa kira ödemesinden %20 stopaj yapılır ve muhtasar beyannameyle beyan edilir. Binek otomobile ilişkin gider ve amortismanlarda kanuni sınırlamalar bulunur. Konut olarak da kullanılan yerlerin giderleri ise yalnızca mesleki kullanıma düşen pay kadar gider yazılabilir.
Avukatlık ortaklığında vergi nasıl işler?
Avukatlık Kanunu'na göre kurulan avukatlık ortaklıkları tüzel kişiliğe sahiptir, ancak vergi uygulamasında sermaye şirketi gibi kurumlar vergisine tabi tutulmaz. Ortaklığın kazancı, ortakların payları oranında her ortak adına serbest meslek kazancı olarak gelir vergisine tabidir.
Makbuzlar ortaklık adına e-SMM olarak düzenlenir; defter, KDV beyannamesi ve yapılan ödemelere ait stopajların beyanı ortaklık üzerinden yürütülür. Ortaklara düşen kazanç payı ve ortaklık adına kesilmiş vergiler, her ortağın yıllık beyannamesinde ayrıca gösterilir.
Temel yükümlülükler
- Serbest meslek mükellefiyeti ve e-SMM uygulamasına geçiş (işe başlanan ayı izleyen 3. ayın sonuna kadar)
- Her tahsilat için e-SMM; müvekkil avanslarının ayrı izlenmesi
- Serbest meslek kazanç defteri
- KDV beyannamesi (dönemi izleyen ayın 28'i)
- Kira stopajı veya personel varsa muhtasar ve prim hizmet beyannamesi (izleyen ayın 26'sı)
- Geçici vergi beyannameleri ve 1–31 Mart'ta yıllık gelir vergisi beyannamesi
- Bağ-Kur (4/b) primlerinin düzenli ödenmesi
Sık yapılan hatalar
- Makbuza net tutarı brüt gibi yazmak; stopaj ve KDV hesabını ters kurmak.
- Müvekkilden alınan masraf avanslarını ve bu avanslardan yapılan harcamaları ayrı izlememek.
- Kurumsal müvekkillerin kestiği stopajları yıl sonunda toplayıp mahsup etmemek.
- Gerçek kişiden kiralanan büronun kira stopajını beyan etmemek.
- Tahsil edilmemiş ücreti kazanca eklemek veya tahsil edilen ücreti bir sonraki yıla kaydırmak.
Resmî kaynaklar
Hazırlayan: Furkan ÇALIK — Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bu içerik yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; vergi ve SGK mevzuatı sık değiştiği için işleminize ilişkin karar vermeden önce güncel durumu bir meslek mensubuyla birlikte değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Karşı taraftan tahsil edilen vekâlet ücreti için de makbuz düzenlenir mi?
Karşı taraftan tahsil edilip avukata kalan vekâlet ücreti avukatın serbest meslek kazancıdır ve tahsil edildiği tarihte e-SMM düzenlenmesi gerekir. Tahsilatın icra dairesi veya banka aracılığıyla yapılması, avukatın haberdar olması şartıyla tahsil sayılır. Makbuzun kimin adına düzenleneceği ve stopaj durumu ödemeyi yapan tarafa göre değerlendirilir.
Stajyer avukat veya çalışan avukata ödeme nasıl belgelenir?
İş sözleşmesiyle çalışan avukata yapılan ödeme ücrettir; bordro düzenlenir, gelir ve damga vergisi kesilir, SGK bildirimi yapılır. Kendi büroyu işleten bir avukattan dosya bazında hizmet alınıyorsa o avukat size e-SMM düzenler ve siz ödemeden %20 stopaj yaparsınız. İlişkinin niteliği belgeye doğru yansıtılmalıdır.
Mimar veya mühendis olarak şahıs işletmesiyle mi çalışmalıyım, şirketle mi?
Kişisel emeğe dayalı proje ve danışmanlık işlerinde şahıs işletmesi yaygındır ve serbest meslek kazancı doğurur. Çalışan sayısı, taşeron kullanımı ve yatırım arttıkça limited şirket alternatifi değerlendirilir. Karşılaştırmada gelir vergisi dilimleri, kurumlar vergisi oranı, kâr payı stopajı ve Bağ-Kur maliyeti birlikte hesaplanmalıdır.
Yıl içinde hiç tahsilat yapmadıysam beyanname vermem gerekir mi?
Mükellefiyetiniz açık olduğu sürece KDV ve geçici vergi beyannamelerini tahsilat olmasa da vermeniz gerekir. Yıllık gelir vergisi beyannamesi de verilir ve varsa zarar gösterilir. Faaliyete uzun süre ara verilecekse mükellefiyetin kapatılması veya askıya alınmasına ilişkin seçenekler ayrıca değerlendirilmelidir; beyanname vermemek usulsüzlük cezasına yol açar.
İlgili sayfalar
7/24 İletişim
Avukat ve Serbest Meslek için muhasebe desteği
Faaliyetinizin vergi ve SGK boyutunu ilk görüşmede birlikte çıkaralım; hangi yükümlülüğün size düştüğünü netleştirelim.